फोटो फिचर : मनमोहक मार्फाली स्याउबारी

Suraj Hazare Dahal Suraj Hazare Dahal
भाद्र ९, २०७६

मुस्ताङ भन्ने बित्तिकै धेरैको मनमा मुक्तिनाथ तथा हिमालहरुको दृश्यहरु आउँछन् । यहाँ स्याउ, फापर, आलु, उवा लगायत विभिन्न अन्न तथा फलफुलहरु पनि फलाइने गरिन्छ । ति मध्ये स्याउले मुस्ताङलाई नेपालभरि प्रख्यात बनाएको छ । तिजको आसपास मुस्ताङ जिल्लाका विभिन्न स्थानहरुमा स्याउ लटरम्म फलेको देख्न सकिन्छ । स्याउको राजधानीको रुपमा कहलिएको मुस्ताङको मार्फा गाउँ स्याउको लागि प्रख्यात छ ।

तीजदेखि दशैं अगाडिसम्म यहाँ स्याउ टिप्न शुरु गरिन्छ । हिमाल पारी रहेको मार्फाको भौगौलिक र जैविक विशेषता अलग छ । कालगण्डकी उपत्यकामा अवस्थित यस हिमाली गाँउ समुद्रि सतहदेखि २६५० मिटरको उचाइमा रहेको छ । वृष्टि छायामा परेको कारण समुद्रबाट नजिक भएर पनि पनि हिमालले वाफिलो हावा रोक्ने हुँदा यहाँ वार्षिक २५ सेन्टिमिटर भन्दा कम पानी पर्दछ ।
मार्फा शब्द ‘मार्’ र ‘फा’ मिलेर बनेको छ । ‘मार्’ को अर्थ मिहेनती र ‘फा’ को अर्थ जनता हो । थकाली जातीको घनावस्ती रहेको मार्फा गाउँ स्याउ खेतीको लागि प्रख्यात रहेको छ । ३ शताब्दी अगाडिसम्म हालको पुरानो मार्फामा मात्र मानिसहरु बस्ने गर्दथे । पुरानो मार्फा बिदेशीहरुको माझ ओल्ड मार्फाको नामले प्रख्यात छ, जहाँ स्याउका ठूला बगैचाहरु छन् ।

परापूर्वकालमा माथिल्लो भेगमा पानी घट्ट नभएकोले मानिसहरुलाई अन्न पिस्न हालको नयाँ मार्फा अर्थात फेदीमा झर्नुपर्ने हुँदा निकै कठिन हुने गर्दथ्यो । सुबिधाका लागि त्यसपछि मानिसहरु क्रमिक रुपमा तल झर्न थाले र हालको मार्फा गाउँमा बस्ती बसेको हो । फेदीबाट २ घण्टा हिडेर पुगिने परानो मार्फामा मुस्किलले दुई घर मात्र रहेका छन् र बाँकी सबै पुरानो मार्फा स्याउ खेतीले भरिभराउ छ । मार्फा गाउँको दक्षिण भेगमा तिब्बतियन शरणार्थी क्याम्प र छाइरो गोम्पा नाम गरेको गुम्बा रहेको छ । हरेक घर माथि पुरानो चलन अनुसार दाउराको चाङ राखिएको देख्न सकिन्छ ।

स्याउ अनुसन्धान केन्द्र
इलामको चिया बारीमा पर्यटन देखिए झै मार्र्फामा पनि स्याउ हेर्न आउने पर्यटकहरुको भदौ र असोजमा ओइरो लाग्छ । मार्फा आजभोलि एप्पल टुरिजमको रुपमा विकसित हुँदै गइरहेको छ । भदौको अन्त्यतिर स्याउ गुलियो हुनथालेपछि बगानभरि नै यसको मिठो वासना आउँछ । स्याउको राजधानी भएको कारण नै यहाँ स्याउको अनुसन्धान लागि शितोष्ण बागवानी विकास केन्द्र रहेको छ । बागवानीको स्थापना २०२३ सालमा भएको थियो ।

मार्फामा ४१ प्रकारका स्याउको अनुसन्धान पुरा भए पनि मार्फाको माटो सुहाउँदो ४ प्रकारका स्याउको मात्र व्यवसायिक खेती गरिएको छ । रेड डिलेसियस, रोयल डिलेसियस, रिच ए रेड र गोल्डन स्याउको खेती धेरै गरिएको छ । गोल्डन एप्पल अमिलो हुने हुँदा यसबाट माडा, सुकुटी र रक्सी बनाउने गरिन्छ । केन्द्र आफैले पनि स्याउबाट एप्पल ब्राण्डी तथा साइडर लगायतका मदिरा उत्पादन गर्दै आएको छ । रोपेको ५ वर्षमा स्याउको बोटले फल दिन शुरु गर्दछ । ६ देखि ८ वर्षसम्म करिब २ किलो फल दिएपछि ८ औं वर्ष पछि भने एउटै बोटले १५० केजी भन्दा बढी फल दिन्छ । माघमा फूल लग्ने स्याउमा असोजमा रातो र पहेंलो रङको पोटिलो दाना भए पछि टिप्न तैयार हुन्छ । ज्याम र जुस बनाउ उच्च गुणस्तरको स्याउ र रक्सी बनाउन भने कम गुणस्तरको स्याउको प्रयोग गरिन्छ । रातो स्याउबाट प्राय जुस तथा ज्याम र पहेंलोबाट भने मदिरा बनाइन्छ ।


खर्च र बसाई :
पोखराको जिरो किलोमिटरबाट हरेका बिहान ७ बजे म्याग्दी यातायात प्रालिको बस लगायत जिपहरु छुट्ने गर्छन् । बसको भाडा रु ११०० र जीपको रु १७०० तोकिएको छ । दिउँसो ५ बजेभित्र जोमसोम पुगिन्छ । जोमसोम पुग्नु करिब आधा घण्टा अगाडि मार्फा गाउँ आइपुग्छ । मार्फा गाउँमा २ दिन बसेर पोखरा फर्किदा रु ७००० खर्च हुन्छ । मार्फाबाट फर्किदा त्यहाँको कोशेली घरबाट मुस्ताङे कालो सिमीको दाल, खुर्सानीको छोप तथा एप्पल ब्राण्डी खरिद गर्न सकिन्छ ।  फोटोः सुरज

तपाइको विचार व्यक्त गर्नुहोस्

हाम्रो सुझाव

तारा हिलटप मार्गमा पूर्वाधार विकास गरिँदै

साहसिक पर्यटनका लागि स्काइडाइभिङ

प्रदेशस्तरीय हाजिरीजवाफमा कालिगण्डकी प्रथम

प्रमुख समाचार

म्याग्दीका अधिकांश वडा कार्यालय सचिवविहीन

थप प्रमुख समाचार