सकम्बरी अर्थात् ओपन सेक्रेट

दुर्गा न्यौपाने
वैशाख १०, २०८०

नारी आद्य शक्ति हुन् । नारी शक्ति विना भगवान् पनि निरीह हुन्छन् भने मनुष्यको के कुरा । नारी प्रकृति हुन् । ब्रह्माण्डमा कुनै पनि प्राणी यदि प्रकृतिविरुद्ध जान्छ भने स्वयंको नाश हुन्छ । यही तथ्यको आत्मसात नहुँदा ठूला ठूला दुर्घटना निम्तिएको देखिन्छ । रामायण र महाभारत पनि त यसैको उपज हो । नारी हेपिनु भनेको प्रकृति हेपिनु हो । जुन समाजमा स्त्रीको सम्मान हुन्छ, त्यो समाज सभ्य हो । जहाँ आमाको सम्मान हुन्छ, त्यो स्वर्ग हो, यसमा कसैको दुईमत नहोला ।

केही दिन भए, नेपाली समाजको मथिंगल प्रकाश सपुतले हल्लाइदिए । जुन ओपन सेक्रेटको रुपमा समाजले सुन्दै र हेर्दै आएको छ । फूलमायाले भन्दा सकम्बरीले बजार तताई । हर कोहीको मष्तिष्कले बजारका अघोषित दृश्यको चित्र देखे । तर्क उब्ज्यो । बढी महिलालाई छोएर गई सकम्बरीले । फूलमायाका आशा भरोसा विभिन्न पुरुष पात्रले कसरी प्रयोग गरेका छन्, छर्लंग छ । आफ्नै बाउबाट धोका पाएकी फूलमायाको बाध्यता अपरिचित सहर हुँदै रंगीन रहरसम्म पुग्छ । ऊ नचाहँदा नचाहँदै कसरी दलदलमा भासिन्छे, देख्न सकिन्छ । आफ्नै नजिकको दाइ नाता बेइमान बनिदिन्छ । विश्वास त बाउबाटै गुमेको हो, तैपनि गाउँले दाइ, हुनसक्छ फूलमायाको भँमरा थियो । थोरै उद्धार गरिदिएबापत् फूलमायाले धेरै मूल्य चुकाउनुप¥यो ।

हाम्रो समाजले छोरा चाहन्छ । जुन अहिलेको तथ्यांकले पनि बोलेको छ । छोराभन्दा छोरी जन्मेको प्रतिशत कम छ । त्यसैको प्रतिनिधि पात्र हो फूलमायाको बाउ । त्यहाँ आमा नै कमजोर छ, कमजोर आमाका छोराछोरी कमै बलवान् हुन्छन् । समाजको संरचना नै यसरी बनेको छ कि जहाँ बुद्धिभन्दा बल माथि छ । पुरुषप्रधान समाजले फूलमायालाई निरीह बनाएको छ । आमा मौन छ, बाउले गरेको अत्याचारमा बोल्दिन, आफैंले पिठ्यूँ थापेकी छ । प्रतिवाद गर्दिन । सहजै पचाइदिन्छे । कैयौँ चोटहरू भाग्यको दोष ठान्छन् तमाम आमाहरू । फूलमायाकी आमा पनि त्यही ठान्दी हो, सायद ।

फूलमायाले पढ्ने वातावरण पाइन । परिणामतः गाउँले दाइको भर मानी । त्यही भर पनि तोड्यो दाइले । मुटु दुखाएर आगोमा होमिन बाध्य भई ऊ । एउटा सिमा काटेपछि लाज बाँकी रहन्न मान्छेसँग । ऊ सुरो हुँदै जान्छे । फूलमायाको विश्वास तोडिँदै गयो । भेटिएका लोग्नेमान्छेहरू सबै उस्तै थिए । गुलाबजस्तै फक्रेकी ऊ, काँडा बन्न सकिन । परिबन्दको दलदलमा गाडिँदै गई ।

प्रकाश, होनहार कलाकार हुन् । मुटु हल्लाउन सफल छन् उनी । समाजमा लुकाइएका व्यवहारमा उदांग पार्दिन्छन् । अनि तर्कवितर्क जन्मिन्छन् । नारी संवेदनशील प्राणी हो नै । कसैले यसलाई नारी अस्मितामा धक्का लागेको देखे । कसैले पुरुषलाई झापड हानेको देखे । फूलमायालाई सकम्बरी बनाउने पुरुष थियो । तर सुयोगवीरकी सकम्बरी थिइन ऊ । शिरीषको फूलमा कसैले हात नलगाएकी सकम्बरीलाई कसैले सम्झ्यो भने भ्रमित हुन सक्छ । यो प्रकाशकै सकम्बरी हो । हाम्रो समाज यस्तै छ अझ पनि । जति समृद्धि र लोकतन्त्रका भाषण र शासन गरे पनि व्यवहार उस्तै छ । केही पढेलेखेका महिलाका आँखामा बिझायो सकम्बरी । गाली खाए प्रकाशले । गालीभन्दा ताली खाए उनले । धेरैको मनसम्म पुग्न सकेको संगीत नै सफल संगीत हो । भारतमा डर्टी पिक्चरले गतिलो सन्देश छोड्न सफल भएकै थियो । विवाद सुनिएन । भाषण गरेको कसले सुन्छ र ? भन्न नसकेका कुरा गीत र संगीतले भन्ने गरिन्छ । उनले त्यसै गरे । त्यसैले यो सच्चिने र सच्याउनुपर्ने कथा हो । को को सच्चिने त्यो सम्बन्धितहरू आफैं जानून् ।

कसैले नारी अस्मितामा धक्का र कसैले पुरुषलाई झापड देखे । फूलमायालाई पुरुषले बनाए सकम्बरी

जसले जे जे भने पनि सबैका मनसम्म पुग्नु सानो कुरा हैन । दोषीलाई पक्कै घोच्यो होला । नारीलाई सदियौंदेखि कमजोर सोचिन्छ अवलाको संज्ञाले । यो नयाँ र नौलो कुरा थिएन । ‘झोला’ मुभी हेर्दा कुनै दर्शकका आँखा ओभाना थिएनन् । सती जानुपरेको कथा कम दर्दनाक थिएन । जहाँ पनि नारी चिथोरिएका, निचोरिएका, हेपिएका, चेपिएका कुरा नजोडि घतलाग्दा कथा बन्दैनन् । यथार्थ पनि त्यही हुन्छ ।

दृष्टिकोण फेरिनुपर्छ अब । यहाँ त पुरुष कमजोर देखिन्छ । के आफूभन्दा कमजोरलाई संरक्षण दिनु ठूलाको कर्तव्य हुँदैन ? जो रक्षक उही भक्षक हुन मिल्छ ? समाजको दिशा उल्टो छ । यहाँ कमजोरलाई हेपिन्छ । समीक्षा जस्तालाई गाली गरिन्छ । बलेको आगो ताप्छ समाज । सकम्बरी जन्माउने पुरुष हो । पुरुष पात्र कहीं पनि असल छैनन् । एउटा नजिकबाट संगत गरेको केटा साथीले केटीको बारेमा हजारौं प्रश्न गर्छ । शंकाको घेरामा राख्छ । अझ उसको रातारात हैसियत बदलियो भने ऊ प्रश्न गर्ने अधिकारी ठान्छ । त्यो अस्वाभाविक लाग्दैन । तिनै प्रश्नलाई प्रतिप्रश्न बनाउन पनि त मिल्छ । केटी मान्छेले पनि उसैगरी सोध्न सक्छे । नजिक मानिएको सम्बन्धलाई त्यो हक हुन्छ पनि । उसले लगाएका अवयवका बारेमा गरिएका प्रश्न कुनै नयाँ हैनन् । हिजो, आज र भोलि सधैं हुन्छन् । हरेकले सुने भोगेका प्रश्न हुन् । पुरुष प्रधान समाजमा पाइलैपिच्छै ठेस लाग्छ । स्कुटी र झुम्काको के कुरा । नारी लुटिनु कमजोरी होला, पुरुष पीडक हो । आन्दोलित त पुरुष हुनुपर्ने हो । बाउदेखि बाउसम्मकाको चरित्र नांगिएको छ । दाइदेखि साहुसम्म गिद्ध भएका छन् ।

समाजका अन्तरकुन्तरका फूलमायाको जीवन बोलेको छ कथाले । व्यथा देखिएको छ । पीडा दिने र लिनेलाई यो कथाले सियो झैं घोचेकै छ । साथै सहानुभूतिमा पनि कति हृदय कोतरिएका छन् । कैयौं निर्मला पन्तहरू न्यायको पर्खाइमा छन् । यहाँ छोरी चेलीहरू सुरक्षित छैनन् । छोरीहरूलाई नगरको पाठ सिकाउनेहरू छोराको गल्तीमा मर्द ठान्छन् । जहाँसुकै गल्ती महिलाकै हुन्छ । एउटी चेली बलात्कृत हुन्छे, इज्जत उसैको जान्छ । छोरी पढे पोइल जान्छे भन्ने समाजमा हुर्केका हामी सारा केटा मान्छेको गल्तीमा पनि केटीकै अस्मिता लुटिएको मात्र देख्छौं ।

सकम्बरी आमाका आँखामा बिझायो । बाउको आँखाले के देख्यो कुन्नि । को को, कहाँ कहाँ सच्चिनुपर्ने हो, प्रष्ट छ । कहीं ओझेल छैन । कला र साहित्यमा विम्ब हुनु स्वाभाविक हो । विम्बले अझ चोपिलो बनाउँछ कलालाई । साङ्लोलाई उत्तानो पार्नु पनि गतिलो सन्देश लाग्यो । गीतमा भएका हरेक शब्द नेपाली माटोमा उम्रेको जस्तो लाग्छ । आमा स्वावलम्बी हुन नसक्दा छोराछोरी सडकसम्म धकेलिन्छन् भन्ने पाठ पनि छ । साधारणतया, भालेले माया गर्ने पोथीलाई मात्र हो । धर्म र समाजले छोरा खोज्दा हजारौं फूलमायाहरू ठाउँ ठाउँमा भेटिन सक्छन् । सबैभन्दा ठूलो भोक हो । भोको पेटले अनुशासन र सभ्यता बुझ्दैन । यो कुरा अघाएकाले बुफ्ने कुरा हैन । राजा त्रिभुवनले त्यसै भनेनन्, प्रजाले दूध र भात पनि खान पाएका छैनन् भनेर । वास्तवमा नबुझेरै हो । सकम्बरीलाई हेरिरहँदा के एउटा बाउलाई कोक्याउँदैन ? दाइको इज्जत जाँदैन ? तमाम साहुजीहरूलाई लाज लाग्दैन ? छोरी समानकी केटीसँग रमाइलो मान्ने बाउहरूलाई ग्लािन हुँदैन ? यस्तै केसमा त हो, चमत्कार र बलत्कारका शब्द प्रयोग हुने । अभिभावकको रुपमा रहेको सरकारले के सोच्यो कुन्नि ? गीत नै पो ब्यान्ड गर्छ कि ? यद्यपि सबै पुरुषहरू दोषी हुँदाहुँदै आमाले थोरै पनि प्रतिकार गर्न सकेको भए लागेकै छ । केटीको महत्वाकांक्षा पनि दोषी छ । यसले दुर्घटना निम्त्याउँछ । अनुशासनमा एउटी छोरी मात्रै हैन, बाउ पनि बस्नुपर्छ । सिक्किमका पूर्व मुख्मन्त्रीले भनेको बिर्सनै सकेको छैन, ‘हाम्रो सहरमा रातिको १२ बजे छोरीहरू नांगेै हिँडे पनि सुरक्षित हुुनुहुन्छ’ भनेको । हाम्रोमा रहर छ त्यस्तो सुन्न ।

कमजोरीको फाइदा उठाउने धेरै छन् यहाँ । बलियाले निर्बलियालाई थिचेकै छ । धनीले गरिबलाई दबाएकै छ । पुरुषले महिलालाई शोषण गरेकै छ । यसो भनिरहँदा महिला पुरुषको सबाल पनि हैन । सोच र वादको कुरा हो । व्यवस्था र शासनको कुरा हो । के तन्त्र हो भन्दा पनि सरकारको शक्ति र व्यवस्थापनको कुरा ठूलो रछ । इज्जत अब पीडितको हैन पीडकको जानुपर्छ । अर्थात् जोसँग जे हुन्छ त्यही जाने हो । नहुनेको के जान्छ र ? प्रकाशकी सकम्बरी जस्ता सकम्बरे पनि प्रशस्तै देखिन्छन् । आखिर दृष्टिकोण हो । तपाईंको कोण कुन हो, त्यो तपाईँको कुरा हो ।

Related News

सम्बन्धित समाचार

  • हर्मन माइनरको रुटिनलाई पूर्णता दिने हेल्मट कुटिन

    कमल कोइराला जेठ २, २०८१
    चार दिवारभित्रको पारिवारिक संकुचनशीलताबाट उन्मुक्त भएर सिंगो संसारलाई नै आफ्नोे परिवारका रूपमा आत्मसात् गर्नेहरूलाई वर्तमान युगमा धुइँपत्ताल लगाएर खोज्नुपर्दछ ।…
  • हर्मन माइनरको रुटिनलाई पूर्णता दिने हेल्मट कुटिन

    कमल कोइराला जेठ २, २०८१
    चार दिवारभित्रको पारिवारिक संकुचनशीलताबाट उन्मुक्त भएर सिंगो संसारलाई नै आफ्नोे परिवारका रूपमा आत्मसात् गर्नेहरूलाई वर्तमान युगमा धुइँपत्ताल लगाएर खोज्नुपर्दछ ।…
  • कास्की कांग्रेसको शिखर पुरूषको अवसान

    डा. कृष्णप्रसाद पौडेल वैशाख १२, २०८१
    नेपाली कांग्रेसको संगठनमा त्यागी, निष्ठावान्, आदर्श पुरूष र इमानदार नेताको रुपमा आफ्नो छबि बनाएका नेता खेमराज पौडेलको यही चैत ३०…
  • जून ओर्लेको रात र त्यसको आलोक

    कृष्णप्रसाद बस्ताकोटी वैशाख १, २०८१
    पोखरा आफैंमा एउटा सुन्दर महाकाव्य हो । यो यस्तो महाकाव्य हो जसको सौन्दर्य रहस्य सधैं अपरिमिति रहन्छ । यहाँको माटोले…
  • नयाँ बिहानी: आदर्श समाजको २९ औं वर्ष

    मदन भण्डारी वैशाख १, २०८१
    मनको चञ्चलता यतिखेरको भयंकर मानवीय रोग हो । दिनहुँ आत्महत्या गर्नेको संख्या बढेको छ । संसार फेर्ने धूनका साथीहरूको नीचता…

hero news full width