लकडाउनमा अभिभावकलाई सुझाव

babukajikarki बाबुकाजी कार्की
वैशाख १७, २०७७

बालबालिकाको पहिलो स्कूल घर र पहिलो शिक्षक बाबु आमा नै हुन् । यो भनाइलाई व्यवहारमा उतार्न अभिभावकले स्कूल नखुन्जेलका अवका केही दिन बालबालिकालाई उचित मार्गदर्शन गर्नलाई बुद्धि, विवेक देखाउनुपर्ने भएको छ ।

कोरोना लकडाउनका कारण विश्वका करोडौं बालबालिकाको पठनपाठन ठप्प भएको छ । शिक्षण संस्था लामो विदाका कारण विद्यार्थीहरु एक किसिमले बेरोजगार नै भएका छन् । समूहमा खेल्न चल्न रुचाउने बालबालिकालाई घरको चौघेरा भित्र २४सैं घन्टा सीमित गर्दा छटपटि र बेचैनी बढ्नु स्वभाविकै हो । यसबाट उनीहरुमा शारीरिक मानसिक तनाव र अन्यौलता आउनु अनौठो होइन । शारीरिक, मानसिक, सामाजिक तथा संवेगात्मक विकास राम्रो सँग विकास भइनसकेका चञ्चले स्वभावका बालबालिकालाई घरभित्र नै थेगि राख्नुपर्ने कठिन बाध्यता अभिभावकमा आइलागेको छ । अहिलेको जोखिमयुक्त विषम परिस्थितिमा बालबालिकालाई त्रस्त भन्दा पनि स्वस्थ, व्यस्त राख्ने प्रयाश गर्नु बुद्धिमानी ठहर्छ ।

भनिन्छ, बालबालिकाको पहिलो स्कूल घर र पहिलो शिक्षक बाबु आमा नै हुन् । यो भनाइलाई व्यवहारमा उतार्न अभिभावकले स्कूल नखुन्जेलका अवका केही दिन बालबालिकालाई उचित मार्गदर्शन गर्नलाई बुद्धि, विवेक देखाउनुपर्ने भएको छ । पढाइ हुदा पनि बालबालिकाले दिनमा ६ घन्टा मात्र स्कूल र बाँकी १८ घन्टा घरपरिवारमा नै विताउथे । अहिले अनिश्चितकालिन लकडाउनका कारण २४ घन्टा अभिभावकको जिम्मामा छन् । अघिपछी आमाबुबा रोजगारीमा जाँदा लामो समय सँगै बस्न नपाएका साना उमेरका बालबालिका चौबिसै घन्टा सँगै बस्न पाउदा मख्ख त परेकै हुन्छन् । अलि ठुला उमेरका खास गरी माध्यमिक तहमा पढ्ने बालबालिकाको उमेरगत परिवर्तनका कारण लामो समयसम्म घर भित्रै बसिरहदा अभिभावकसँग झगडा गर्ने, एकोहोरो बन्ने, चिडचिडाउने जस्ता मनोबैज्ञानिक समस्याहरु देखिन्छन् । घरमा एक्लै बस्दा मानसिक तनाव बढ्ने, झर्किने, नटेर्ने, टोलाएर बस्ने जस्ता समस्या देखिन सक्छन् । तिनीहरुलाई विद्यालय नखुलुन्जेल कस्तो शिक्षा र सीप दिने भन्ने बारे अभिभावकको चिन्ता र चासो बढेको छ । बालबालिकाको उमेरगत शारीरिक मानसिक विकासमा विभिन्नता भएअनुसार उनीहरुको रुची, क्षमता र आवश्यकता पनि फरकफरक हुन्छ नै । यस्ता विभिन्नतालाई संवोधन गर्न अभिभावकलाई सहज छैन् । तथापि येनकेन तत्काल सरकार र सरोकार पक्षले सूचना प्रविधिका विभिन्न माध्यमबाट अभिभावकलाई सहयोग गर्नुपर्ने खाँचो देखिन्छ ।

बालबालिकाहरु विद्यालयमा रुटिनअनुसार पठनपाठन र अतिरिक्त क्रियाकलापमा अभ्यस्त भैराखेकाले घरमा गरिने उल्लिखित क्रियाकलापहरु समयतालिका बनाएर नै गर्दा प्रभावकारी हुन्छ । व्यक्तिगत सरसफाइ, स्वस्थकर खाना, स्वच्छ दैनिकी र उपुयुक्त आराम र निद्राले बालबालिकामा स्फूर्ति बढाउछ । त्यस्तै बाल साहित्य पढ्ने, उनिहरुले तयार गरेका चित्र, लेख रचना आदि बाल पत्रपत्रिकामा छाप्न पठाउनाले आत्मबल र प्रतिष्पर्धाको ल्याकत विकास गराउन टेवा पुग्दछ । छोराछोरीको कुरा धैर्यतापूर्वक सुन्ने, उनीहरुको जिज्ञासालाई सावधानिपूर्वक संवोधन गर्ने, विभिन्न कथा र अनुभवहरु सुनाउने, अन्तरक्रिया गर्ने, विकल्पहरुमा छलफल गरेर निर्णय गर्ने निष्कर्षमा पुग्ने, प्रशंसा गर्ने, आदर,सत्कार, संयमलगायतका मानवीय तथा सामाजिक मूल्यमान्यतालाई आत्मसात गर्ने संस्कारको विकास तर्फ पनि अभिभावकले हेक्का राख्न विर्सिनु हुन्न ।

चित्र बनाउने, रंग भर्ने, म्याजिक कोठाहरु भर्ने, हिज्जे मिलाउने, विभिन्न आकार र प्रकारका बस्तुहरु चिन्ने बनाउने, शुद्ध र राम्रो अक्षर लेख्ने, अभ्यास आदि गराएर पुरस्कार र प्रशंसा स्वरुप चक्लेट, लेखेको कपीमा मूल्यांकन स्वरुप अंक प्रदान गरेर, परिवारमा एक भन्दा बढी केटाकेटी भए आपसमा प्रतिष्पर्धा गराउदा पनि उत्साहपूर्वक हौसिएर सहभागिता जनाउछन् ।

अहिले बालबालिकाको बारेमा अभिभावकको गुनासो भनेकै धेरै बेर टिभी र मोबाइलमा झुण्डिने, अह्रयाएको नटेर्ने आदि पर्दछन् । यस्तो अवस्थामा मोबाइल, टिभी कै प्रयोग बाट उनीहरुमा विषयगत र व्यवहारिक ज्ञान सिकाउने उपायहरु खोजिनु पर्दछ । वेबसाइट तथा युट्युटूवमा बालबालिकाले अध्ययन गरिराखेका विषयवस्तुसँग सम्बन्धित विषयहरु प्रशस्त पाइन्छन् । तिनीहरुलाई पहिला आपूmले खोजेर वा सक्षम भए उनीहरुलाई खोज्न लगाएर अध्ययन र जानकारी लिन लगाउन सकिन्छ । वेबसाइटमा भएका कतिपय प्रख्यात भौगोलिक एवम् पर्यटकीय स्थान परिचय, बैज्ञानिक आविष्कार, ऐतिहासिक घट्नाहरु हेर्न लगाएर तिनीहरु बारे प्रश्न दिएर उत्तर लेख्न लगाउन सकिन्छ । त्यस्तै गीत, नृत्य, बक्तृत्व कला, सामान्य ज्ञान सिक्ने माध्यमको रुपमा पनि मोबाइलको उपयोग गर्न सकिन्छ। ऊनीहरुको रुचीअनुसार रचनात्मक, सिर्जनात्मक कामहरुमा व्यस्त हुन पाउदा बालबालिका रमाउने हुन्छन् । चित्र बनाउने, रंग भर्ने, म्याजिक कोठाहरु भर्ने, हिज्जे मिलाउने, विभिन्न आकार र प्रकारका बस्तुहरु चिन्ने बनाउने, शुद्ध र राम्रो अक्षर लेख्ने, अभ्यास आदि गराएर पुरस्कार र प्रशंसा स्वरुप चक्लेट, लेखेको कपीमा मूल्यांकन स्वरुप अंक प्रदान गरेर, परिवारमा एक भन्दा बढी केटाकेटी भए आपसमा प्रतिष्पर्धा गराउदा पनि उत्साहपूर्वक हौसिएर सहभागिता जनाउछन् ।

कोरोना भाइरस (कोभिड—१९)को विश्वव्यापि महामारीको कारण अहिले सर्वत्र आशंका, अस्तव्यस्तता र अन्यौलता छाएको छ । कोरोना संक्रमणलाई निस्तेज पार्न अनेकौं उपाय अभ्यास भैराखेका छन्। भाइरस रोकथामका लागि स्वास्थ्यसम्बन्धी सूचना र टीप्सहरु संचारमाध्यममा बग्रेल्ति छाएका छन् । उपचारका औषधीहरु पत्ता नलागेको यस अदृश्य शत्रुलाई परास्त गर्न रोकथाम बाहेक अन्य प्रभावकारी विकल्प भेटिएको छैन् । कोरोना संक्रमणलाई निस्प्रभावी पार्न मानव सम्पर्कलाई यथाशक्य न्यून गर्नु र संक्रमितलाई आइसोलेसनमा राख्नु नै रोकथामको उत्तम उपाय मानिएको छ । मानिसहरु बीचको सम्पर्क बाट एकअर्कामा तीब्ररुपमा सजिलै सर्ने भाइरसको श्रृंखला तोड्न विश्वका अधिकाँश मुलुकले लकडाउन घोषणा गरेका छन् । प्राणघातक भाइरसबाट बच्न अपनाइएको लकडाउनका कारणबाट बालबालिका लगायत सबै उमेर र पेसाका जनसमुदायलाई सकस पर्नु अन्यथा होइन ।

कोरोना संक्रमणका कारण शिक्षण संस्था अनिश्चितकालीन बन्द गरेर सरकारी निकाय बेखबर रहनु दुखद हो । विदामा घर बसेका विद्यार्थीलाई सक्रिय राख्दै समयको सदुपयोगका लागि पाठ्यक्रममा आधारित आवश्यक स्वध्यायन सामग्री उत्पादन र प्रचारप्रशारका लागि सरकारी निकाय, शिक्षकका पेसागत संघसंगठन, संस्थागत विद्यालयका सञ्चालकका छाता संस्था प्याब्सन, एनप्याब्सन तथा शिक्षा क्षेत्रमा क्रियाशिल राष्ट्रिय, अन्तर्राष्ट्रिय सरकारी गैरसरकारी संघसंस्थाले कुनै चिन्ता र चासो नदेखाउनु उदेक लाग्दो छ । विद्यालय तहमा अध्ययनरत मात्रै झण्डै ८० लाख बालबालिकाको लागि अभिभावक र सिधै विद्यार्थीलाई समेत सहयोग पु¥याउने उपायहरुको सरकार र सरोकार पक्षले तत्काल खोजीगरेर आफ्नो दायित्व निर्वाह गर्न चुक्नु हुन्न ।

घरमा बसेका बालबालिकाको लागि अहिले जीवनोपयोगी शिक्षा सिकाउने अवसरको रुपमा अभिभावकले लकडाउनको सदुपयोग गर्न सक्छन् । असल संस्कार र संस्कृति सिकाउने मौकाको रुपमा सदुपयोग गरिनु पर्दछ । हाम्रा पूर्वजहरुले स्कूलमा नगइकन समाजमा असल नागरिकको पहिचान बनाएको जगजाहेर नै छ । विद्यालयमा पढाइहुने पाठ्यक्रमले तोकेका विषयवस्तुका अतिरिक्त अन्य धेरै कुरा बालबालिकाले अरुको चालचलन, वानि व्यवहार हेरेर सिक्दै आएका हुन्छन् । यसरी अनौपचारिक रुपमा दैनिक अभ्यास र अनुभवबाट सिक्ने अलिखित सीप र ज्ञानलाई अदृश्य पाठ्यक्रम (हिडेन करिकुलम)ले समेटेको हुन्छ । जसअन्तरगत बालबालिकाले अरुले गरेका क्रियाकलाप, बानीबेहोराको अनुकरण गर्दै आएका हुन्छन् । शिक्षा मनोविज्ञानअनुसार बालबालिका स्वभावैले चञ्चले हुने, अरुको नक्कल गर्ने, लिंगअनुसार काममा सरीक हुन उत्सुक रहने, खासगरी छोरीले आमाका काममा र छोराले बाबुको काममा सघाउने, खेल्न रुचाउने आदि उनीहरुका स्वभाव हुन् । घरभित्रको सरसफाई, चियानास्ता पकाउने, सरसामान मिलाउने, उमेर अनुसार आफूले प्रयोग गर्ने सानातिना लुगा धुने, लुगा पट्याउने र उपुयुक्त ठाउँमा जतनसँग राख्ने, फूलबारी, करेसाबारीका कामहरुमा व्यस्त बनाउने आदिबाट व्यवहारिक जीवनमा आइपर्ने काम गरी बालबालिका स्वावलम्वी बानीको विकास गर्न सकिन्छ । त्यस्तै घरकम्पाउण्ड भित्रै खेलिने चेस, लूंडो, क्यारमवोर्ड, व्याटमिन्टन लगायतका इन्डोर गेमबाट पनि बालबालिकालाई शारीरिक मानसिक व्यस्त बनाउन मद्दत पुग्दछ । साथै आफूसंगसंगै सामान्य योगअभ्यासको बानीले शारीरिक, मानसिक, आध्यात्मिकसम्बन्धी प्रारम्भिक ज्ञान दिन सकिन्छ ।

Related News

सम्बन्धित समाचार

    • आमसञ्चार विधेयक र जनचासोको सवाल

      अधिवक्ता गिरधारी सुवेदी अधिवक्ता गिरधारी सुवेदी चैत्र ३०, २०७७
      गण्डकी प्रदेशको आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्रालयले ‘गण्डकी प्रदेशमा आम सञ्चार सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेका विधेयक’ प्रदेश मन्त्रिपरिषदबाट पारित गरी…
    • अर्घौं–कालिका मन्दिर दिगो संरक्षण र व्यवस्थापन

      Avatar सूर्यप्रसाद भण्डारी चैत्र २३, २०७७
      गण्डकी प्रदेश, कास्की जिल्ला पोखरा महानगरपालीका वडा नं. २८ मा अवस्थित कालिका मन्दिर क्षेत्रले समेटेको ऐतिहासिक महत्वको पोखरीसमेतको संरक्षण गरी…
    • सहकारीलाई र छायाँ बैकिंङ

      कृष्णमणि भुर्त्याल कृष्णमणि भुर्त्याल चैत्र २१, २०७७
      ‘बैंक’ भन्नाले रुपैयाँ पैसा जम्मा गर्ने, मागेको बेला भुक्तानी र सापटी दिने सरकारी वा गैह्र सरकारी संस्था बुझिन्छ । यही…
    • मैले देखेको फल्याङकोट

      क्या. हर्कबहादुर गोदार क्या. हर्कबहादुर गोदार चैत्र १४, २०७७
      फल्याङकोट कास्कीकोट राज्य अथवा २४ राज्यको १ किल्ला (फौजी पोस्ट) भएको इतिहास बताउँछ । यो सन् १७०० वा विसं १७५६…
    • पोखरामा नगर प्रहरीको नालीबेली

      वसन्तप्रसाद चालिसे वसन्तप्रसाद चालिसे चैत्र १३, २०७७
      वर्तमान अवस्थाका स्थानीय तह पूर्वीय दर्शनको युनानी राज्यको परिकल्पनाबाट विस्तार हुँदै आएको हो । नेपालको सन्दर्भमा स्थानीय तह जनताको सबैभन्दा…

    hero news full width

    sanil ads

    wordlink ads