धर्म, संस्कार र परम्पराको जगमा समृद्धि

dbbishwakarma डी.बी. विश्वकर्मा
वैशाख २२, २०७७

यहाँ, अल्बर्ट आइन्स्टाईनको भनाई प्रस्तुत गर्नु उपयुक्त छ, ‘जुन सिद्धान्त र विचारले समस्या पैदा गर्दछ, त्यो समस्या समाधान गर्न सोही सिद्धान्त र विचार कामयाव हुँदैन, नयाँ सिद्धान्त र विचारको खोजी गर्नुपर्छ ।’

विश्व मानव सभ्यताको विकासक्रमलाई नियाल्दा धेरै घटनाक्रमहरु देख्न सकिन्छ । प्राकृतिक रुपमा घटने घटनाक्रमहरु र सामाजिक घटनाक्रमहरु । प्राकृतिक र सामाजिक दुबैमा घट्ने ९० प्रतिशत भन्दा बढी घटनाहरु षड्यन्त्रकारी प्रकृतिका हुने गरेको देखिन्छ । तिमध्ये सबैभन्दा बढी घटना आर्थिक सिद्धान्तमा आधारित छन् । किनभने, मानिसले सबैभन्दा महत्वपूर्ण आर्थिक पक्षलाई मानेको पाइन्छ । बाँकी, राजनैतिक, नैतिक, बैज्ञानिक र शैन्य सिद्धान्तमा मानिसहरु हुन्छन् । सबै सिद्धान्तहरु आर्थिकसँगै जोडिएको पाइन्छ ।

भनिन्छ, मानिस चेतनशील प्राणी हो । चेतनाको विकास साथै अन्य प्राणीहरु भन्दा भिन्न खाले गतिविधिहरु गर्दछ । उसको मानवीय आचरण स्वभावैले स्वार्थी छ । मानिसले हरेक गतिविधिहरुलाई आर्थिक पाटोसँग जोड्ने गरेको देखिन्छ । आर्थिक सम्पन्नतालाई आफ्नो इज्जत, प्रतिष्ठा र शक्ति ठान्दछ । त्यसैले, आ–आफ्नो राज्य वा क्षेत्रभित्र उस्तैखाले विचार, राजनीति, सामाजिक आर्थिक, सांस्कृतिक र सुरक्षा पद्धतिको लागु गर्दछ । अनि, त्यसैको अनुशरण गर्दै अघि बढ्दछ ।

हरेक समाजहरुमा आफ्नै नीति, नियम, रीतिरिवाज, चालचलनहरु स्थापित छन् । धर्म, संस्कार परम्पराहरुको अनुलंगनीय पद्धतिको विकास हुँदै आएको छ । सोही अनुरुप विकासको विस्तार र निरन्तरता हुँदै आएको छ । शासकहरु आफ्नै विधि विधान अनुरुप शासन सत्ता संचालन गर्ने गर्दछन् । उनीहरुको सासन संचानल गर्ने विधि र तौरतरिकाहरु फरक छन् । त्यो कुनै राज्यका जनताका लागि उचित भलाई गर्ने खालको हुन सक्छ । त्यहाँ जनताहरु सुखी र आनन्दित रहन सक्छन् । राज्य समृद्ध र जनता सुखी रहन्छन् । राजनीतिक, आर्थिक, सामाजिक, भौतिक, सांस्कृतिक रुपमा उल्लेख्य विकास गर्दछन् ।

तर, कतिपय राज्यका शासकहरुको आचरण र गतिविधिको कारण समाज हरेक दृष्टिकोणबाट पछाडि परेका यथार्थ हामीले देखेका छौं । शासकको स्वार्थी गतिविधिले जनताको हितमा कुनै असल कार्यहरु हुन सक्दैन । जसको कारण अहिलेको विश्व समाजलाई हेर्दा फरक प्रकृतिको अवस्था देख्न सकिन्छ । कोही विकासको उच्च स्थानमा छन् त कतै अति नै गरिवी छ । अन्याय, अत्याचार, भ्रष्टाचार, नातावाद, कृपावाद गरिवी, अशिक्षा, रोग, लुट, आतंक, हत्या, हिंसा, अमानवीयकरण जस्ता अपराधिक गतिविधिहरु व्यापक रुपमा हुने गरेको छ । जसको कारण कहिल्यै देश र जनता समृद्ध र सुखी बन्न सकेका छैनन् । यसमा धर्म, संस्कार र परम्पराको त्यत्तिकै प्रभाव पर्दछ । भगवानको पालामा पनि शोषण, दमन, विभेद हुने गरेको शास्त्रहरुमा उल्लेख गरिएको छ । धन सम्पत्तिको महत्व, लोभ, लालच, संचय गर्ने परम्पराबाट गुज्रँदै आएका कुराहरु इतिहासमा उल्लेख गरेको पाइन्छ । त्यस्तै, मानशिकताबाट राज्यका शासक र शासित वर्गहरु परिचालित हुँदै आएका छन् ।

नेपाल र भारतलाई आज पनि हिन्दुस्तान भनेर चिनिन्छ । जहाँ, हिन्दु धर्म संस्कार र परम्परालाई हेर्दा धेरै कुराहरुमा समानता रहेको पाइन्छ । समान खाले मान्यताबाट बिकसित हुँदै आएको देखिन्छ । जनतालाई अनुशासनमा बाँध्ने नीति शास्त्रहरु, शासन सत्ता संचालन गर्ने नियम कानूनहरु राजा महाराजाहरु, तिनका भारद्धारहरु, तिनका सहयोगी तथा समर्थकहरुको अनुकूलतामा बनाइएको देखिन्छ । किनभने, उनीहरुले देश र जनतालाई जतिसुकै अन्याय, अत्याचार, दमन, शोषण, उत्पीडन वैमनस्यता गराएपनि सर्वसाधारण जनता सहेर चुप लागेर बस्नुपर्ने अवस्था रह्यो ।

हुन त, मानिसले गरिवको मित्र बन्नु भन्दा धनीको चाकर हुनुमा गर्भ गर्ने गर्दछ । पुँजीलाई मानव समाजमा सम्पन्नताको मुल आधार मान्दै आएको छ । पूर्खाहरुबाट देखेर जानेको मूल्य मान्यताहरुको अनुशरण गर्दै आएको छ । आफ्नो अधिकार, बुद्धि, बिवेक र क्षमताले भ्याएसम्म अरुमाथि शोषण, दमन, षड्यन्त्र, चालबाजी, हत्या, हिंसा, आतंक, लुट अनि झुटको खेती गर्नमा लागि परेको छ । जसबाट उसलाई मनग्य फाइदा र उसको स्वार्थ पूरा होस् ।

जुन यथार्थ आज हामीले हाम्रो देशको हरेक तह, तप्काहरुमा समेत देख्न सक्छौं । समाजको संचालन गर्ने राजनेता, राजनीतिज्ञ, कार्यकर्ताहरु देश र जनताप्रतिको उत्तरदायित्व बोध भएको नाटक गर्दछन् । सुरुमा जनताको लागि आशा र भरोसाको आश्वासन बाँडेपनि विस्तारै उनीहरुको राजनीतिक लक्ष्यमा पुगेपछि ति बाँडिएका आश्वासनहरु चटक्कै भुल्छन् । यसलाई सदियौंदेखि चल्दै आएको कुसंस्कारको निरन्तरता मान्न सकिन्छ । यो अनुलंगनीय संकुचित मानसिकताकोे उपज मान्न सकिन्छ । राजनीतिक पार्टीका नेता कार्यकर्ता तथा राष्ट्रसेवक भनिने कर्मचारी जो समाज सेवामा इमान्दारिताका साथ समाज सेवा गर्ने बाचासहित जिम्मेवारीमा पुगेपछि सबै प्रतिबद्धताहरु भुल्ने बानी परेका छन् । आपूm, आफ्नो सन्ततीहरु, नातागोता र समर्थकहरुको स्वार्थमा तल्लिन रहन्छन् ।

हुन त, मानिसले गरिवको मित्र बन्नु भन्दा धनीको चाकर हुनुमा गर्भ गर्ने गर्दछ । पुँजीलाई मानव समाजमा सम्पन्नताको मुल आधार मान्दै आएको छ ।

देशका प्राकृतिक श्रोत साधनहरु आफ्नो निजी स्वार्थमा सिध्याउने काम भै रहेका छन् । सामाजिक विकासका कार्यहरु शिक्षा, स्वास्थ्य, बाटोघाटो, कृषि, वातावरण, उद्योग कलकारखाना लगायत हरेक क्षेत्रमा भ्रष्टचार, घुसखोरी, कमसल निर्माण, गुणस्तरहीन उत्पादन हुने गर्दछन् । जहाँ राजनीतिक पार्टी, सिद्धान्त, पहुँच र पदिय दायित्वको दुरुपयोग भएको छ । देशमा कर्मचारी तन्त्रको जालो फैलदों छ । त्यसैले, देशले परिवर्तन पाउन सकेको छैन ।

स्वदेशमा जनताको लागि अवसरहरु खुल्न सकेको छैन । गरिवी र पछौटेपनको अवस्था छ । युवा जोश, जाँगर देश र समाजप्रति माया नभए झैं विदेशिन बाध्य छन् । स्वदेश छाडेर युरोप, अमेरिका, क्यानडा, अस्ट्रेलिया, जापान, कोरिया, मलेसिया लगायत खाडी मुलुकहरुको सपना बुन्दै आफ्नो श्रम, पसिना बेच्नुपरेको छ । जुन नेपालीहरुको श्रम पसिनाले विदेशी भूमीको विकासमा कायापलट गराएको छ । त्यहाँका ठूलाठूला महलहरु, चिल्ला बाटाहरु, उद्योग कलकारखानाहरु, कृषि, पशुपालन सबै क्षेत्रका विकासलाई चुलीमा पुर्‍याएका छन् ।

वास्तवमा, सरकारको काम कर्तव्य भनेको नीति, नियम, कानूनको तर्जुमा गर्नु हो । तिनलाई जनताको हितमा प्रभावकारी रुपमा व्यवहारमा लागु गर्नु हो । सबैखाले भ्रष्टचार, घुसखोरी, नातावाद, कृपाबाद, विभेद, कमसल, गुणस्तर हिनतालाई रोकथाम गर्नु हो । सरकारका जिम्मेवार निकायहरु, कर्मचारी, बद्धिजीवी, नागरिक समाज र नेपाली जनता स्वयंले आफ्नो निजी स्वार्थभन्दा माथि उठ्नु जरुरी छ । जनताको हितमा समर्पित भई इमान्दारिताका साथ काम ग¥यौं भने हामी देशलाई अन्य विकसित राष्ट्रहरु भन्दा सम्पन्न बनाउन सक्छौं । हाम्रा पढे लेखेका, सक्षम, सीपयुक्त, जोश, जाँगर भएका युवाशक्तिहरु विदेसिनु पर्नेछैन ।

नेपाल आफैमा प्राकृतिक श्रोत र साधनले भरिपूर्ण छ । जलश्रोत, वनजंगल, जडीबुटी, प्राकृतिक सम्पदा, साथै सांस्कृतिक विविधताहरु रहेका छन् । हिमाल, पहाड, तराई मिलेर बनेको भू–बनोटमा फरक उत्पादनहरुको सम्भावना छन् । त्यसैले, अव मानवीय सोंच बदल्नु जरुरी छ । समस्याको पैदा गर्ने खालको संस्कार र परम्परालाई जगेर्ना गर्नुको औचित्य रहँदैन । त्यसले समाजलाई उन्नतिमा होइन, अधोगतिमा धकेल्छ । कसैको पनि उन्नति प्रगति हुन सक्दैन । बेलैमा सही र गलत के हो ? भनि छुट्याउनु सक्नुपर्दछ ।

यहाँ, अल्बर्ट आइन्स्टाईनको भनाई प्रस्तुत गर्नु उपयुक्त छ, ‘जुन सिद्धान्त र विचारले समस्या पैदा गर्दछ, त्यो समस्या समाधान गर्न सोही सिद्धान्त र विचार कामयाव हुँदैन, नयाँ सिद्धान्त र विचारको खोजी गर्नुपर्छ ।’

मानिसले अहिलेसम्मको संस्कार र परम्परालाई समय अनुकुल बदल्दै अघि बढ्नु आवश्यक छ । जसले अबको पुस्तालाई सही मार्ग निर्देश गरोस् । जहाँ, नयाँ समृद्ध नेपाल सुखी नेपालीको संभव छ ।

Related News

सम्बन्धित समाचार

    • आमसञ्चार विधेयक र जनचासोको सवाल

      अधिवक्ता गिरधारी सुवेदी अधिवक्ता गिरधारी सुवेदी चैत्र ३०, २०७७
      गण्डकी प्रदेशको आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्रालयले ‘गण्डकी प्रदेशमा आम सञ्चार सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेका विधेयक’ प्रदेश मन्त्रिपरिषदबाट पारित गरी…
    • अर्घौं–कालिका मन्दिर दिगो संरक्षण र व्यवस्थापन

      Avatar सूर्यप्रसाद भण्डारी चैत्र २३, २०७७
      गण्डकी प्रदेश, कास्की जिल्ला पोखरा महानगरपालीका वडा नं. २८ मा अवस्थित कालिका मन्दिर क्षेत्रले समेटेको ऐतिहासिक महत्वको पोखरीसमेतको संरक्षण गरी…
    • सहकारीलाई र छायाँ बैकिंङ

      कृष्णमणि भुर्त्याल कृष्णमणि भुर्त्याल चैत्र २१, २०७७
      ‘बैंक’ भन्नाले रुपैयाँ पैसा जम्मा गर्ने, मागेको बेला भुक्तानी र सापटी दिने सरकारी वा गैह्र सरकारी संस्था बुझिन्छ । यही…
    • मैले देखेको फल्याङकोट

      क्या. हर्कबहादुर गोदार क्या. हर्कबहादुर गोदार चैत्र १४, २०७७
      फल्याङकोट कास्कीकोट राज्य अथवा २४ राज्यको १ किल्ला (फौजी पोस्ट) भएको इतिहास बताउँछ । यो सन् १७०० वा विसं १७५६…
    • पोखरामा नगर प्रहरीको नालीबेली

      वसन्तप्रसाद चालिसे वसन्तप्रसाद चालिसे चैत्र १३, २०७७
      वर्तमान अवस्थाका स्थानीय तह पूर्वीय दर्शनको युनानी राज्यको परिकल्पनाबाट विस्तार हुँदै आएको हो । नेपालको सन्दर्भमा स्थानीय तह जनताको सबैभन्दा…

    hero news full width

    sanil ads

    wordlink ads